Ook aankomende kerst is Huis Doorn weer in kerstsfeer. Hoe vierde Wilhelm II in Doorn kerst? Gebeurde dat nog anders dan toen hij nog keizer was en in Berlijn woonde? Hieronder dit verhaal in woord en beeld...!

Kerst in Berlijn

Kerst op Huis Doorn werd natuurlijk anders gevierd dan kerst in het Neue Palais te Potsdam. Het gezelschap was kleiner en het feest was eenvoudiger.

In Berlijn begonnen de voorbereidingen voor het kerstfeest al vroeg in november. De hofdames van Auguste Viktoria kopen in deze maand altijd in en rond Berlijn cadeaus voor het personeel uit naam van de keizerin.

Ook op kerstavond ligt de regie bij de keizerin. Zij is actief in huis, terwijl Wilhelm II een wandeling maakt rond het paleis. Ieder die hij op zijn wandeling tegenkomt, krijgt 10 of 20 Mark van hem. Hoewel de keizer altijd een man van de klok is, heeft hij tijdens de kerstdagen alle tijd.

Na de wandeling, stelt het familiekoor zich op in de zilverkamer van het paleis. Daar worden de kerstcadeaus aan het personeel uitgedeeld. Vervolgens begeeft de familie en het hogere personeel zich naar de vertrekken van de keizerin om kerstliederen te zingen. Voor dit optreden is dan al ongeveer drie weken lang geoefend. Ook het kerstverhaal wordt voorgedragen. Tegen 16.00 uur is het kerstdiner met de traditionele gerechten bierkarper, kerstgans en plumpudding. Onder klokgelui gaan dan na het eten de deuren naar de schelpenzaal open. In de schelpenzaal staat voor elk familielid een kerstboom en een cadeautafel opgesteld. Voor keizer Wilhelm en zijn vrouw grote en voor de kinderen kleinere bomen.

Tegen 18.00 uur wordt familie hier alleen gelaten voor een gezellig samenzijn, waarbij alle familieleden de cadeaus bewonderen en bedankbrieven schrijven. De dag erna brengt de familie in alle rust door.

Kerst in Doorn en het dorp

Tijdens de kerstdagen staan er een kerstboom in de eetkamer en de gobelinkamer van Huis Doorn. Het verhaal gaat dat deze bomen in de tijd van Wilhelm II werden geveld door de keizer zelf!

De vleugeladjudant van de keizer, Sigurd von Ilsemann, beschrijft in zijn memoires hoe de arme bewoners uit Doorn vlak voor de kerstdagen gratis houtblokken en een voedselpakket komen ophalen bij de kleine poort van Huis Doorn. De keizer en Hermine zijn daarbij allebei aanwezig en de jonge kinderen van Hermine moeten helpen bij het opladen van de blokken op de karren en wagens.

De genodigde dorpsbewoners wordengeselecteerd aan de hand van een lijst met een twintigtal namen, die de hervormde en gereformeerde predikanten uit Doorn ombeurten inleveren bij de hofmaarschalk.

De bijbel waaruit de keizer het kerstverhaal voorleest.

Kerst in Doorn en het personeel

Het hoogtepunt van de kerstdagen in Doorn is de kerstviering in de vestibule. Gisela Fernau, dochter van kamerdienaar Wilhelm Fernau, herinnert zich de kerstvieringen in Doorn nog goed. De keizer, zijn aanwezige familie en het personeel verzamelen zich voor de viering in de vestibule. De kinderen van het personeel mogen op de eerste rij zitten.

Eerst wordt er gezongen (Es ist ein Ros entsprongen), dan leest Wilhelm II het kerstverhaal voor. Daarna volgen er nog drie kerstliederen: O du Fröhliche, Stille Nacht en O Tannenbaum.

Op een grote ronde tafel in een andere kamer liggen pakjes voor elk kind – altijd praktische dingen zoals truitjes, een lap stof voor een jurk of broek of schoenen. Voor de kinderen is een zakje met koekjes het meest belangrijke cadeau. De keizer geeft tenslotte ieder kind een hand en praat met hem of haar. Hij weet altijd de juiste namen. Gisela krijgt te horen: ‘Gisela, du willst wohl so groß werden wie dein Vater?’ Wilhelm Fernau is namelijk bijna 2 m.

Gisela´s conclusie: de kinderen stonden bij de keizer in het middelpunt. De moeders moesten op de achtergrond wachten.

Kerstkaart uit de Eerste Wereldoorlog

Wat stond er op het kerstmenu?

Wilhelm II was gesteld op tradities. Tijdens het kerstdiner op kerstavond werden altijd dezelfde traditionele gerechten opgediend. Blauwe karper of bierkarper. Dat zijn stukken karper in biersaus en bollen van slagroom, mierikswortel en maanzaad. Kerstgans of kalkoen mocht natuurlijk ook niet ontbreken.

Als dessert werd er plumpudding gemaakt, die met alcohol werd overgoten en brandend werd opgediend. Dit was een typisch Engels gerecht, dat Wilhelm van de kerstdagen bij zijn Engelse grootmoeder had overgenomen. Wel oppassen dat het stuk pudding van iedereen brandt, want dat brengt geluk!

Met de voorliefde van Wilhelm II voor de traditionele plumpudding werd tijdens de eerste wereldoorlog behoorlijk de spot gedreven...

Wensen voor het nieuwe jaar...

Op 31 december 1927 roept Wilhelm II zijn vleugeladjudant Sigurd von Ilsemann bij zich in zijn werkkamer geroepen. Dat is in Doorn elke jaar een vast ritueel. Elk jaar opnieuw spreekt Wilhelm II dan weer de hoop uit dat hij in het nieuwe jaar als keizer te kan terugkeren naar zijn vaderland.

Von Ilsemann merkt in zijn memoires op: ‘als wij op 31 december 1928 weer in de torenkamer staan, zal de keizer weer dezelfde hoop uitspreken als nu: zo zal het verder gaan, tot het laatste jaar van zijn leven. De vraag is maar: in hoeverre geeft hij zich innerlijk werkelijk rekenschap en gelooft hij zelf aan zijn plannen en mogelijkheden voor de toekomst?’.

Kijk en vergelijk...

Marineschilder Adolf Bock stuurde Wilhelm II bijna elk jaar een door hemzelf gemaakte kerst- en nieuwsjaarswens. Hieronder twee voorbeelden. Klik ze aan voor meer informatie!